Weblog maken?


MaakEenWebsite.nl (tip)
Totaal slechts 10 euro per maand incl. domeinnaam en gratis overzetten van uw bestaande weblog bij Bloggers.nl 100 MB ruimte
emailadres
Lees meer..... en bestel
Gratis geld verdienen met e-mails lezen? Meld je aan bij
Zinngeld, Surfrace, Qassa en Euroclix !

Op zoek naar God?
k.j. bas, bapak van de indonesische boekhandel

Madioen

Posted in Memoires

Die zaak in Madioen liep niet goed. Twee collega's waren er vóór mij geweest, maar het was ze niet gelukt die zaak op poten te krijgen. Nou verwachtte ik niet, dat dat mij wel zou lukken, maar al gauw kwam ik erachter dat de afzetmarkt te klein was. Mijn voorgangers hadden zich volkomen gericht op de Nederlanders die daar op de suikerfabrieken zaten, op Nederlandse onderwijzers, ambtenaren van houtvesterijen, enfin noem maar op, maar alleen louter Nederlanders. Het hele Indonesische intellect hadden ze volkomen verwaarloosd. Dat groepje Nederlanders was veel te klein om er een boek- en kantoorboekhandel annex drukkerij van te drijven.

Enfin, ik zag dat een paar maanden aan en besloot toen om met mijn handel erop uit te trekken. Ik vond dat ik de Indonesische ambtenaren naar mijn winkel moest trekken. Dus huurde ik een taxi. Dat was toen niet zo duur: voor 7 cent de kilometer had je een kleine auto, voor een dubbeltje een Pontiac met chauffeur. En aldus ging ik naar die ambtenaren toe: de regenten, de wedana's en de assistent-wedana's, in afnemende hiërarchie districtsbestuurders.

De wedana's, maar vooral de assistent-wedana's waren veelal jonge mensen die hogerop wilden komen. Ze waren leergierig, maar hadden weinig geld. Tja, wat verdiende zo'n assistent-wedana nou ook? Honderdvijftig in de maand en daar moest hij dan zijn hele familie van onderhouden. Maar, interesse in boeken en zo hadden ze wel. Dus verkocht ik op afbetaling à raison van fl. 2,50 per maand wetboeken, studieboeken, Parker vulpenhouders enzovoort aan die assistent-wedana's. Mijn directie was er niet zo gelukkig mee, want er stond naar verhouding altijd een krankzinnig hoog bedrag uit. Maar die jongens betaalden over het algemeen heel trouw.

Ik heb daar veel van het land gezien, want je maakte soms reizen van honderd kilometer om de een of andere assistent-wedana op te zoeken, midden in de djatibossen, waarmee Madioen omgeven was. Ik heb in die tijd veel vrienden gemaakt, want als je zo'n man bezocht, dan sprak je natuurlijk niet alleen over boeken, hè? Je bleef een kop koffie drinken, soms at je mee en dan leerde je die mensen goed kennen. Toen werd ik me pas bewust van wat er onder de mensen leefde.

In Madioen maakte ik eigenlijk kennis met Indonesië, de Indonesiërs en het nationalisme. In Batavia merkte je daar nooit iets van, want welke Indonesiërs kende je nou helemaal? Je baboe en je djongos en daar hield het mee op. Contact met intellectuele Indonesiërs had je niet.

Madioen was een erg interessant district. Het ligt midden in het hart van Java. Er waren veel suikerplantages en rondom Madioen lagen zes suikerfabrieken. Onze boekhandel was de enige Europese winkel in de stad: de middenstand was grotendeels in handen van Chinezen en Japanners. Weinig Indonesiërs trouwens, want die zaten toen bijna nooit in de detailhandel.

Nu was Madioen een van de meest nationalistische districten van heel Java. En die nationalistische sentimenten leefden ook bij die assistent-wedana's. Zij waren beslist geen extreme nationalisten, o nee. In feite collaboreerden ze met het Nederlandse bestuur, maar toch leefde het hij hen. Daar hadden de meeste Nederlanders geen notie van, want die assistent-wedana's behoorden meestal tot de Javaanss adel. Die heeft altijd op goede voet gestaan met de Nederlanders. Maar dat nationalisme leefde daar wel degelijk. Trouwens in de beginjaren van de Republiek zijn er nog opstanden geweest.

De Nederlandse regering had in de jaren '38-'39 dat district uitgekozen als proefdistrict voor de Indonesisatie. Ambtelijke posten die vroeger door Nederlanders bezet waren, werden toen gegeven aan Indonesiërs. De eerste Indonesische burgemeester in de Nederlandse periode is die van Madioen geweest, Subroto. De Nederlanders hebben er toen naar gestreefd meer Indonesiërs in te schakelen op belangrijke posten. Maar 't heeft slechts kort geduurd, want de oorlog kwam ertussen.

Overigens moet je niet denken, dat iedere Hollander van die Indonesisatie . veel verwachtte. Zo was daar bijvoorbeeld een jurist, mr. Ali Sastroamidjojo, een Indonesiër die had gestudeerd aan de Rechtshogeschool in Batavia. Hij was advocaat-procureur en werd denigrerend 'Procureur Bamboe' genoemd. Volkomen misplaatst, natuurlijk. Die man had trouwens heel wat in zijn mars. Hij is later minister-president geweest, minister van Buitenlandse Zaken en ambassadeur bij de Verenigde Naties.

Met hem heb ik in mijn Madioen-tijd veel gesprekken gehad over politiek onder andere. In die jaren kwam de politiek een beetje op. Je had de Katholieke Partij, de Vaderlandse Club, de IKP, de Indo-Europese Club en … de NSB. Dan waren er vergaderingen in Madioen en dan ging je erheen. Er was toch nooit wat te doen, dus dat beschouwde je als een verzetje. Bovendien ging ik er ook naar toe als journalist. Ja, ik gaf het plaatselijks blaadje uit: 'De Nieuwe Madioense Courant. Dat was een advertentiekrantje dat gratis verspreid werd. Het hoofdkantoor van Kolff zorgde voor de advertenties en ik verzorgde de nieuwsgaring.

Als ik dan weer eens zo'n politieke vergadering bezocht had, kwam, strijk en zet, meester Ali de volgende dag op mijn kantoor. Zaten we weI een uur te praten over wat we gehoord hadden. Zelf ben ik altijd een linkse jongen geweest, dus dan zaten we alletwee te fulmineren tegen die lui van de Vaderlandse Club en zo.

lk was een van de weinige Nederlanders daar tegen wie die Indonsiërs zich durfden te uiten over politieke denkbeelden. Ze vonden begrip bij mij. En, ach, ik was enthousiast, 25 jaar, met zekere idealen. Ik heb daar veel geleerd, ik begreep het allemaal weI zo'n beetje. AIleen, ik wist ook geen oplossing.

Ik ben ook weI eens in botsing gekomen met mijn directie. Op een gegeven moment kwam er een staking bij mij. Ik had een stuk of dertig mensen bij me in de drukkerij werken en die gingen voor een hoger loon in staking. Enfin, ik hoorde dat aan en beloofde mijn best voor ze te doen. Ik schreef toen een brief met het verzoek naar Batavia. De reactie kwam in de vorm van een chefdrukker van het hoofdkantoor. Ik kreeg ontzettend op mijn donder van hem. Ik had het nooit zo ver mogen laten komen. Ik had de mandoer, de Indonesische opzichter, gewoon geld moe ten geven en de zaak was gesust geweest. Maar daar houd ik niet van. Toen ben ik vreselijk boos geworden, vooral omdat ik wist, dat die chefdrukker zelf nota bene bij de Arbeiderspers in Holland gewerkt had. Van een man met zo'n achtergrond had ik weI een andere houding verwacht in een arbeidsconflict.

15:11 - 30/6/2009


Naar IndiŽ

Posted in Memoires

Toen ik 19 jaar oud was, ben ik in een boekhandel in Hilversum gekomen. Veel meer dan tegenwoordig was het toen nog zo, dat het vak van vader op zoon overging. Als je dan, zoals ik, niet uit het vak kwam, dan was het erg moeilijk erin te komen. Je moest dus kei- en keihard werken voor een hongerloontje. Ik heb daar zo'n twee jaar gewerkt. Op het laatst verdiende ik daar fl. 70,- in de maand, maar dan moest ik ook nog de boekhouding doen. Dus zat ik tot 's avonds 11 uur te werken.

Nu was fl. 70,- in die tijd bepaald geen vetpot, vooruitzichten waren er nauwelijks. Daarom keek ik uit naar een betere baan. In ons vakblad stond op een gegeven ogenblik een advertentie van de NV Koninklijke Boekhandel G. Kolff & Co. Ze vroegen een boekhandelaar voor een van hun vestigingen op Java. Daar heb ik op gesolliciteerd. Er waren ongeveer 200 sollicitanten en vraag me niet waarom, maar ik werd uitgekozen. Ik ben uitgezonden op een contract van zes jaar.

Aanvankelijk was ik boekhandelbediende bij Visser & Co, een firma die gelieerd was met Kolff. Die zaak stond in Batavia. Toen ik daar drie jaar was geweest, wilde ik trouwen – alleen dat kon niet op dat salaris. Ik verdiende fl. 225,- per maand. Ik bood mijn ontslag aan en vertelde erbij waarom ik dat deed. Ik vertelde ook dat ik een baan aangeboden had gekregen als vertegenwoordiger van Underwood schrijfmachines en dat ik daar fl. 300.- kon verdienen. Dat ontslag accepteerden ze niet. Ik kreeg prompt een hoger salaris en werd benoemd tot chef van een filiaal van Kolff in Madioen. Nou, ik heb toen gezegd dat ik daar nog over moest nadenken, maar op datzelfde moment kon ik wel een gat in de lucht springen. Ik voelde namelijk niets voor schrijfmachines en hield veel meer van boeken. Zo ben ik dus chef van het filiaal in Madioen geworden. Ik ben getrouwd en na een jaar werd mijn dochter geboren.

14:44 - 30/6/2009


Introductie

Posted in Unspecified

K.J. Bas zag op 4 maart 1913 het levenslicht in Hoorn, de geboorteplaats van J.P. Coen. Daar doorliep hij de MULO. In 1932 kwam hij in het boekhandelsvak. In 1935 zond de NV Koninklijke Boekhandel G. Kolff & Co hem uit naar Java. Bij het uitbreken van de oorlog werd hij geïnterneerd door de Japanners en te werk gesteld in Siam (Thailand). Van 1947 tot 1954 is hij in de jonge republiek Indonesië zeer actief geweest als boekhandelaar en uitgever. Van 1954, het jaar van zijn repatriëring, tot 1988 was hij in Amsterdam geen onbekende voor de boekenliefhebber, eerst als eigenaar van de Moderne Boekhandel Bas in de Leidsestraat, later van Boekhandel Van Rossum in de Beethovenstraat.

15:00 - 29/6/2009


Memoires van mijn grootvader, boekhandelaar en uitgever in Nederlandsch IndiŽ
Home
User Profile
Archives
Friends
Links
Moesson, het Indisch maandblad
Boekhandel Van Rossum, Amsterdam
Stichting Opbouw-Pembangoenan
Recent Entries
- Madioen
- Naar IndiŽ
- Introductie
Hosting door HQ ICT Systeembeheer