| De geschiedenis van m.s. "Zaandam" (1939 - 1942) |
Korte inhoud 'Bestemming New York'Het boek 'Bestemming New York' is een reconstructie van de korte en heftige geschiedenis van het passagiersschip "Zaandam" van de Holland - Amerika Lijn (HAL) tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Het schip met een 130-koppige bemanning werd in januari 1939 in gebruik genomen en was bedoeld om ingezet te worden op de lijndienst Rotterdam - New York. De geschiedenis zou echter een andere wending krijgen.De politieke spanningen in Europa zijn voelbaar, wanneer op 7 januari 1939 het nieuwe passagiersschip "Zaandam" in gebruik wordt genomen. De schepen van de HAL kunnen het aanbod van passagiers dat van Europa naar de Verenigde Staten wil nauwelijks aan. Wanneer op 1 september 1939 de oorlog uitbreekt, halen Franse, Duitse en Engelse rederijen hun passagiersschepen uit de lijndiensten tussen Europa en de Ver. Staten. Hoewel de risico's op zee steeds groter worden, varen de Nederlandse maatschappijen door. De 'Zaandam' wordt eind april 1940 naar Nederlands - Indië gedirigeerd. Op 7 december 1941 breekt ook in het Verre Oosten oorlog uit. Kapitein Stamperius ligt op dat moment met zijn schip in San Francisco en krijgt de opdracht om een lading oorlogsmateieel naar Singapore en Batavia te brengen. Het schip krijgt bewapening aan boord. Derde stuurman Broekhof wordt opgeleid tot 'gunnery officer' en twee matrozen worden opgeleid tot kanonnier. Onderweg moeten ze nog 12 bemanningsleden opleiden en dit blijkt later hard nodig te zijn. inmiddels zijn de Japanners opgerukt naar Singapore en daarom wordt de 'Zaandam naar Tjilatjap, een kleine haven aan de zuidkust van Java, gedirigeerd. Op zee wordt de Zaandam aangevallen door drie Japanse Zero jagers, maar kapitein Stamperius en zijn kanonniers weten de aanval af te slaan. Terug in Tjilatjap krijgt Stamperius de opdracht om evacue's naar Australië te brengen. De Japanse marine heeft Java inmiddels omsingeld. Onder andere met hulp van de Engelse destroyer 'HMS Stronghold' weet de 'Zaandam' met 892 evacue's aan boord te ontkomen en veilig Fremantle te bereiken. Ook een hachelijke bevoorradingsmissie van het Britse leger in het Midden Oosten wordt tot een goed einde gebracht. Op de terugreis naar New York gaat het echter mis. Op 2 november 1942 wordt de Zaandam in het zuidelijk deel van de Atlantische Oceaan, ongeveer 400 zeemijl uit de Braziliaanse kust getorpedeerd door de U 174. Stuurman Broekhof weet met 59 andere opvarenden in een lekke redddingsboot de Braziliaanse kust te bereiken. Drie schipbreukelingen weten 83 dagen op een vlot te overleven. Uiteindelijk blijken 134 bemanningsleden en passagiers te zijn omgekomen. Het verhaal is gereconstrueerd aan de hand van brieven, dagboeken, scheepsverslagen, krantenartikelen en gesprekken met nabestaanden. Met dit verhaal wordt tevens een goed beeld geschetst van het leven aan boord van een koopvaardijschip in oorlogstijd. Het boek is uitgegeven door de Walburg Pers te Zutphen en te verkrijgen bij elke boekhandel. Het ISBN nummer is: 90 5730 516 X.
21:33 - 26/10/2009 - comments {0} - post commentRecensies
NRC, Cultureel Supplement, 9 mei 2008: Henk Top schrijft met bezieling. Uitgebreid en degelijk en met veel vertellersplezier. Eigenlijk is ´Bestemming New York´ een scheepsjongensboek met spannende avonturen, onwaarschijnlijke anekdotes en veel scheepstaal. Aangrijpend en spannend. VPRO's radioprogramma OVT, 11 november 2007: 'Bestemming New York', is een prachtig boek, dat leest als een roman. Wereldomroep, 1 november 2007: Top reconstrueert het letterlijk laveren tussen torpedo's, mijnen en bommen. En de standvastigheid van kapitein Jacob Stamperius. Het boek is een hommage aan de kapitein. En wat Top betreft ook een monument voor de hele koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog. Tijdschrift voor zeegeschiedenis, 2/2008:
Voor elke liefhebber van de geschiedenis van de zee is 'Bestemming New York' een aanrader. 21:50 - 25/10/2009 - comments {0} - post commentVoorjaar 1939. ms Zaandam in zwaar weer op Atlantische Oceaan
21:32 - 19/10/2009 - comments {0} - post commentInterview dochters bootsman Langendoen van de 'Zaandam'Ieder jaar wordt er op 4 mei door de Vereniging Maritiem Gezinscontact (VMG) een krans gelegd bij “De Boeg”, het monument voor de Nederlandse koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog. Sinds kort probeert het bestuur de kinderen meer bij de herdenking te betrekken. In het Spuigat, het orgaan van VMG wordt er altijd verslag van gedaan. Maar de oorlog is al heel lang geleden. Wie gedenken we en waarom is het nog belangrijk? In dit nummer een interview met twee zussen, Ada Simons-Langendoen en Leny van der Linden-Langendoen. Zij waren kind in de Tweede Wereldoorlog en hun vader kwam om op zee.
“Hoe ouder je wordt, hoe meer je er mee bezig bent”, verzucht Leny van der Linden. “Ik keek nog even wat gegevens na voor dit gesprek en na zoveel jaar raakt het me nog steeds.” En haar zus Ada vult aan: “Ik blijf als ik dit allemaal heb verteld nog wel een paar dagen narommelen. Morgen nog de opening van het oorlogs- /verzetsmuseum op Katendrecht en volgende maand ‘de Bunker’ en de herdenking en dan zet ik er een punt achter.” Over een paar weken zijn ook zij weer bij “De Boeg”. “Daar ben je om iedereen te gedenken, want het is een vergeten groep, die zeelui”, zegt Ada Simons. Iedere 4e mei wordt er een boeket uit de eigen tuin geplukt dat bij het monument wordt neergelegd. En dan zijn er ook nog de gemengde gevoelens. Want wie van die mensen die er ook staan heeft misschien hun vader nog gekend?
Vader Klaas Langendoen was bootsman en voer bij de Holland-Amerika Lijn. Op 14 maart 1940 vertrok hij op het splinternieuwe schip de ‘Zaandam’. Op 10 mei brak de oorlog uit en was Klaas Langendoen een van de vele zeevarenden die niet meer naar Nederland terug kon en onder de vaarplicht viel.
De eerste jaren van de oorlog zijn heftig voor het gezin Langendoen, bestaande uit moeder, opoe, Leen en de tweeling Ada en Leny. Ze maken op 14 mei het bombardement op Rotterdam mee, voor de deur wordt fel gevochten en ze zien de schepen van de Holland–Amerika Lijn aan de Wilhelminakade in vlammen opgaan. De ‘Zaandam’ wordt ingezet voor het vervoer van evacués uit oorlogsgebieden en de bevoorrading van o.a. de troepen van generaal Montgomery in Noord-Afrika. Het schip ontsnapt een paar keer op wonderbaarlijke wijze. Op 2 november 1942 gaat het mis. Op weg van Kaapstad naar New York wordt de ‘Zaandam’ ter hoogte van Pernambuco (Brazilië) getorpedeerd door een Duitse onderzeeër. Honderd vierendertig mensen komen om.
Moeder Langendoen, die altijd naar het nieuws luistert, hoort op de radio dat er een konvooi getorpedeerd is: “het nieuwste schip van de Holland Amerika Lijn is in de grond geboord.” , wordt door de bezetter vermeld. Dan volgt er een lange periode van onzekerheid. De zussen vertellen dat ze zagen dat er bij buren een aanzegger langs kwam om te melden dat hun man en vader omgekomen was. Bij hun gezin kwam niemand langs, dus ze waren dolblij, het betekende dat Klaas Langendoen in ieder geval niet bij de omgekomenen was. Dan komt alsnog het slechte bericht. Op een dag in mei komen de kinderen uit school als moeder zonder iets te doen aan tafel zit en de stofzuiger midden in de kamer staat. Op de tafel staat een witte brief met een rood kruis. Het bericht dat hun vader vermist is.
De beide zussen vertellen dat dat eigenlijk nog het ergste is, dat ze jaren hebben gedacht dat hij misschien nog wel terug zou komen. Het is zo moeilijk om het af ronden. Ze halen de herinnering op aan het suikergoed dat meer dan twintig jaar in de kast heeft gestaan, wachtend op papa, totdat het van ellende uit elkaar viel. Leny van der Linden: “De logica zegt het kan niet anders dan dat hij dood is, maar je wilt het niet weten.”
Zowel Ada als Leny trouwde met een zeeman. “We zijn zeemeiden in hart en nieren” zeggen ze in koor. Maar getekend zijn ze wel door de gebeurtenissen. Nog jaren gingen ze naar de pier van de HAL om te vragen of iemand Klaas Langendoen kende, of met hem gevaren had. Broer Leen beet zich vast in de geschiedenis, kon het niet goed verwerken en had uiteindelijk een oorlogssyndroom. Ook praktisch gezien gaf het grote problemen. Moeder moest uit werken gaan om de kost te verdienen. Later kreeg ze gelukkig een goed pensioen.
Voor de HAL hebben de zussen niet veel goede woorden over. Hun moeder, zo zeggen ze, heeft nooit meer iemand gezien. Verder hebben ze er veel moeite mee dat de plaquette die in de Cruise Terminal hing plotseling verdwenen was. Deze blijkt te zijn verdaagd in het depot van het Maritiem Museum. Leny van der Linden heeft herhaaldelijk gevraagd of ze nog eens een cruise schip mocht bekijken, maar daar is de rederij nooit op ingegaan. Het praten over het gebeuren grijpt de beide zussen duidelijk aan. Het helpt wel, zo zeggen ze beiden, als je een luisterend oor vindt. Door de jaren door hebben ze veel aan het Prinses Margrietfonds gehad en ze bewaren goede herinneringen aan bezoeken aan “De Witte Hul” in Zeist..
Wat ze ook graag willen zeggen tegen de zeemansvrouwen van tegenwoordig dat dingen niet zo vanzelfsprekend zijn. Dat anderen offers hebben gebracht voor de generatie die nu jong is. Dat mag niet vergeten worden, omdat het belangrijk is. En dat de korte tijd die zij met hun eigen vader hebben meegemaakt nog steeds waardevol is omdat ze zulke goede herinneringen hebben. “Je leeft nu”, zegt Leny van der Linden, “geniet ervan, doe dat met de kinderen, juist die kleine dingen zijn zo belangrijk.” Zelf geven ze hun geschiedenis door aan hun kinderen en kleinkinderen. En het herdenken blijft belangrijk.
Helene Perfors, voorjaar 2009 20:50 - 30/9/2009 - comments {0} - post commentNamen bemanningsleden m.s. ZaandamDe 'Zaandam' werd op 2 november in het zuidelijk deel van de Atlantische Oceaan getorpedeerd door de U 174. Het schip was onderweg van Kaapstad naar New York. Het schip zonk binnen 13 minuten. Aan boord bevonden zich 299 passagiers en bemanningsleden. 134 van hen komen tijdens of kort na de ramp om het leven. In het overzicht staan alle bemanningsleden, dus niet de passagiers, met hun functie, leeftijd en nationaliteit vermeld. Ook is aangegeven of het desbetreffende bemanningslid tijdens de ramp is omgekomen of is gered.
18:01 - 27/9/2009 - comments {0} - post commentNamen bemanningsleden m.s. Zaandam (vervolg)
19:26 - 26/9/2009 - comments {0} - post commentBemanningsleden ms Zaandam (vervolg2)
19:05 - 25/9/2009 - comments {0} - post comment |
Description Deze weblog gaat over mijn boek 'Bestemming New York' waarin de belevenissen van de bemanning van het passagiersschip m.s. 'Zaandam' beschreven worden van 1939 tot 1942. Op deze weblog staat aanvullende informatie en zijn ook de reacties van nabestaanden en lezers weergegeven. Home User Profile Archives Friends Nederlandse koopvaardij 1940 - 1946 Geschiedenis van de Holland Amerika Lijn Mijn CV Interview Wereldomroep Interview VPRO's programma OVT Vereniging De Lijn Recent Entries - Korte inhoud 'Bestemming New York' - Recensies - Voorjaar 1939. ms Zaandam in zwaar weer op Atlantische Oceaan - Interview dochters bootsman Langendoen van de 'Zaandam' - Namen bemanningsleden m.s. Zaandam |
