Argentinië, van Iguazu tot Ushuaia

Quilmes

De geschiedenis van de Quilmes-indianen is de geschiedenis van het verzet van een kleine groep aboriginals tegen de Spaanse bezetter, van 1536 tot 1666.

De meeste informatie over wie de Quilmes waren, komt van koloniale geschriften, vooral de informatie van de Jezuïeten is van groot belang(Pater Lozano in 1745). Andere documenten waren van de overheid en handelden over de oorlogstactieken en het aantal aanvallen. In een document van 1612 schrijft Pedro Diego de Torres: ...de Quilmes zijn de meest strijdlustigen van de hele vallei.... Vermits er echter geen geschriften afkomstig zijn van de Indianen zelf, zal het nooit zeker zijn of de informatie waarheidsgetrouw is.

Pedro Diego de Torres

De Quilmes maken deel uit van de Diaguita-indianen, die in de Calchaquíes-vallei woonden. De Spanjaarden noemden alle Indianen van Noord-oost Argentinië Diaguitas. Hun taal was Kakana, sommigen spraken echter ook Quechua, de Incataal. Sommige data wijzen erop dat de Quilmes afkomstig waren uit Chili en verhuisden naar de Santa Maria vallei in Tucumán om te onsnappen aan de invloed van de Inca´s.  

Een Diaguita-indiaan

Voor de Spanjaarden was de vallei een balangrijke verbindingsweg tussen Alto Perú en de Río de la Plata. In 1536 zocht een eerste conquistador, Diego de Almagro, een doorgang naar Chili. Hij richtte echter geen enkele stad op. Het was 6 jaar later dat Juan Nuñez del Prado een eerste veroveringstocht startte. Hij stichtte een eerste stad in Tucumán op, El Barco. Voor de Spanjaarden was de zone belangrijk omdat zo de haciendas konden uitgebreid worden en voor de mijnbouw, vermits reeds ten tijde van de Inca´s Tucumán de vindplaats was van zilver en goud.

Diego de Almagro

De Quilmesnederzettingen, 11 in totaal, bevonden zich in het oosten van de Santa Maria vallei. Enkele documenten spreken van één strategische nederzetting, maar tot hiertoe werden de resten nog niet teruggevonden. Het gebied van de Quilmes grensde in het noorden aan dat van de Colalaos, Pacciocas en Tolombones en in het zuiden aan dat van de Anguingastas, Acalinas en Ingamanas. Echte grenzen tussen de gebieden waren er niet. De bergen bepaalden in grote lijnen het gebied van elke stam. De bergpaden waren de meest gebruikte reiswegen van alle stammen.

Het eerste stamhoofd dat rebelleerde tegen de Spanjaarden was Juan Calchaqui, het stamhoofd van de Tolombones. Hij was een zeer goed strateeg en onderhandelaar, waardoor hij een groot deel van de stammen van de vallei kon overhalen om samen met hem ten strijde te trekken tegen de Conquistadores. In 1562 verwoestte hij met zijn krijgers de 3 belangrijkste Spaanse steden in Tucumán: Londen, Cordoba de Calchaqui en Cañete. Tot 1600 overheersten regelmatige aanvallen, zowel van Spaanse als van Indiaanse zijde, de streek. Toen op een bepaald moment Juan Calchaqui gevangen genomen werd, ruilden de Spanjaarden hem tegen Spaanse gevangenen. De opgerichte steden werden verwoest, heropgebouwd of verplaatst. Of de Quilmes deelnamen aan de strijd is uiteindelijk niet zeker vermits de Spanjaarden de verschillende stammen steevast door mekaar haalden.

Juan Calchaqui, een standbeeld in Cachi(provincie Salta)

Aan het begin van 1600 konden de Conquistadores enkele groepen Indianen overhalen de strijd te staken in ruil voor een stuk eigen grond en de vrijheid van vestiging. De onderlinge twisten tussen verschillende stammen over het territorium maakten het de Spanjaarden makkelijker om verdeeldheid te zaaien tussen de Indianen. Dit zorgde voor een ´burgeroorlog´ onder de Indianen. In 1630 overleed Juan Calchaqui, maar de fakkel werd overgenomen door Chalemin, stamhoofd van de Malfines. Ook nu is het weinig waarschijnlijk dat de Quilmes deelnamen aan de gevechten. In het noorden werden de Conquistadores immers tegengehouden door de Calchaquies en in het zuiden door de Malfides.

In 1643 werd een vredesverdrag gesloten waardoor steeds meer Spaanse kolonialisten de valleien bezetten op zoek naar het zilver en goud. Eén van deze avonturiers was Pedro Bohórquez, waarvan beweerd wordt dat hij ontsnapte uit de gevangenis van Santiago de Chile en zich vestigde in Póman, Catamarca. Hij werd één van de leiders van de opstand in 1655. Door de Indianen werd hij ´Titaiquin´ of koning genoemd, de kolonisten noemden hem de ´Valse Inca´. Hij schreef dat het dorp van de Quilmes 4000 personen herbergde, hetgeen bewijst dat hij zelf één van hen was. 

De ruïnes van Quilmes

Op dat moment kwam er een nieuwe gouverneur in Tucumán, Alonso Mercado y Villacorta, die op een uiterst gewelddadige manier de gebieden van de Calchaquí innam. De valse Inca wilde onafhankelijkheid en zelfbeschikkingsrecht voor de Indianen. Toen hij dat niet verkreeg, begon hij Spaanse dorpen te vernietigen, maar werd gevangen genomen. Om zijn kop te redden begon hij te onderhandelen met de Conquistadores en hen informatie door te spelen. Villacorta gebruikte deze informatie om ver in het gebied van de Quilmes door te dringen maar werd gestopt aan de vesting van de Quilmes. Vele Spanjaarden en Indianen verloren het leven in de strijd. In 1664(5 jaar later) ondernam Villacorta een tweede poging. Hij belegerde het fort om de Quilmes uit te hongeren. Eén jaar later gaf het stamhoofd Martín Iquim zich over op voorwaarde dat ze niet gedood werden. De Spanjaarden eisten dat ze het gebied zouden verlaten. Het jaar daarop werd de laatste Indianenstam verslagen en kwam er een einde aan 130 jaar Indianen in de Santa Maria vallei.

Villacorta maakte een deal met de overheid om de Quilmes over te brengen naar Buenos Aires. In november 1665 vertrekken 2000 Indianen voor een tocht van 1000 km. De eerste etappe ging naar Río Tercero in de provincie Córdoba, waar 200 Indianen achterbleven en de rest vervolgde de weg. Er was een akkoord dat de Indianen rechtstreeks naar Buenos Aires zouden gebracht worden, waar ze ten dienste van de stad zouden werken. Villacorta wilde niet meer dan de vallei bevrijden van de oorspronkelijke bevolking om een nieuwe opstand te vermijden en zijn troepen te belonen met de vrijgekomen gronden.

Meer dan een tekening van de deportatie van de Quilmes bestaat uiteraard niet

In 1666 komen de eerste Quilmes aan in Buenos Aires, tegen het einde van 1666 waren ze met 1800 onder leiding van stamhoofd Martín Iquim. Ze kregen een estancia ter beschikking gesteld door de Spaanse kroon. De nederzetting heette Reducción de la Exaltación de la Santa Cruz de los Kilmes en was gevestigd in de huidige stad Bernal. Zo vormde zich de gemeente Quilmes. Tijdens de lange reis vluchtten verschillende Quilmes en kwamen ook velen om het leven.