6/8/2008 - Vrijdag, 25/7/2008

LE RETOURNEMENT DES MORTS - FAMADIHANA

De traditie wil dat om de 3 à 5 jaar een familie haar voorouders en overledenen, die altijd in een familiegraf worden begraven, opnieuw opgraven om dan samen met hen feest te vieren.  We krijgen de uitzonderlijke kans om een dergelijke ceremonie bij te wonen.

We worden ontvangen bij de organiserende familie waar we geschenken overhandigen onder de vorm van enkele flessen rum en een kleine som geld.  We worden hartelijk welkom geheten en uitgenodigd in hun huis waar nog wat beleefdheidsformules uitgesproken worden.  We mogen ook al een kijkje nemen in de nieuwgebouwde graftombe waar morgen de op te graven skeletten zullen worden bijgezet.

Nu is het wachten tot de vele genodigden aangekomen zijn om dan in stoet op te trekken naar de grafkelder buiten het dorp die enkele mannen ondertussen hebben vrijgegraven.  Het graf ligt ongeveer vier meter diep en men heeft de ingang, nu nog afgesloten door een grote platte opstaande steen trapsgewijs bereikbaar gemaakt.  Er volgen een reeks toespraken vooraleer de steen wordt weggenomen.

Als vazaha (vreemdeling), zijn wij speciale gasten en mogen als eersten het graf binnengaan (binnenkruipen).  Ik kan me nauwelijks de tijd gunnen om een foto te nemen, want ik krijg het al gauw benauwd door de lijkgeur die er hangt, de warmte en het gebrek aan zuurstof.  Stephaan daarentegen voelt er zich onmiddellijk thuis.

De lijken (wat er van is overgebleven) liggen er op verschillende plateau's in witte doeken gewikkeld.  Het gaat om in totaal 30 mensen die per twee of drie samen zijn ingewikkeld.  Vanaf nu gaan de dichtste verwanten "hun pakje" ophalen dat zij op een rieten mat naar boven brengen.  De restanten worden in nieuwe doeken gewikkeld en op een soort draagberrie gelegd.

Er gaan uren voorbij vooraleer iedereen is bovengehaald en ondertussen wordt er muziek gespeeld, gedanst en vooral veel zelfgeproduceerde rum gedronken.  Hoe langer het spektakel duurt, hoe meer afkeer ik er van krijg.  De geur die uit de kelder en "de pakken" ontsnapt vermengt zich met de sterke geur van de rum, mensen worden dronken en de manier waarop met de skeletten wordt gezeuld getuigt van weinig respect (in mijn ogen althans).  Ik vind het maar een lugubere en akelige bedoening.

Eindelijk wordt een stoet met zes draagberries gevormd om terug te keren naar de woonplaats van de familie, waar de doden hun nieuwe en definitieve rustplaats zullen krijgen.  Het opnieuw begraven zal morgen gebeuren en tot zolang mogen de doden "meefeesten (?)".  Het oude graf zal gebruikt worden voor wie vanaf nu komt te overlijden.

We mogen nog aanschuiven voor een traditionele maaltijd en laten dan de nog zatter wordende feestvierders achter.  We zijn al bij al tevreden dat we getuige konden zijn van dit vreemde spektakel.  Als dode word je hier dus steeds weer bij de familiale gebeurtenissen betrokken.  Wat mij betreft, ik verkies toch om gerust gelaten te worden.  Ik kan toch niet meer meedrinken.