22/9/2006 - interview Wim Klomp voor Waterwerk

WIM KLOMP VOORMALIG BEHEERDER ZWANENWATER:
NATUURGEBIED FLOREERT DANKZIJ ONTBREKEN WATERBEHEER

Natuurgebied het Zwanenwater nabij Callantsoog is één van de weinige Nederlandse gebieden waar de mens zich vrijwel niet bemoeit met de waterstand. Door de natuurlijke fluctuaties in het waterpeil ontstaat een uitstekende leefomgeving voor bijzondere plant- en diersoorten. Om dat zo te houden, moet de waterhuishouding gevrijwaard blijven van menselijke invloeden. En dat is nog niet zo eenvoudig, heeft voormalig beheerder Wim Klomp ervaren.

Niet alleen heeft het Zwanenwater een natuurlijk waterpeil; het is tevens een duingebied waar nooit waterwinning heeft plaatsgevonden. Voeg daarbij dat het een afwisselend terrein is met vochtige duinvalleien, ondiepe meertjes, natte rietlanden en kalkarme duinen en het zal duidelijk zijn dat het Zwanenwater in Nederland een uniek natuurgebied is.

De vegetatie is zeer gevarieerd. Er groeien zo’n 450 plantensoorten, waaronder dop-, struik- en kraaiheide, parnassia, waterdrieblad en verschillende orchideeënsoorten. Vogels als lepelaar, wulp, blauwborst, baardman en roerdomp zijn er regelmatig te vinden. Zwanen komen overigens nauwelijks voor in het Zwanenwater. De naam van het natuurgebied stamt uit de zeventiende eeuw, toen deze vogels in het duingebied werden gefokt.
Wim Klomp (59) was beheerder vanaf de aankoop van het gebied door Natuurmonumenten in '72 en is enkele maanden geleden met de vut gegaan. Samen met vele medewerkers en vrijwilligers heeft hij ervoor gezorgd dat het Zwanenwater is uitgegroeid tot het waardevolle natuurgebied dat het nu is.
“Toen ik hier kwam, moesten we heel veel dingen saneren. Toen Natuurmonumenten het Zwanenwater kocht, was het gebied wat verwaarloosd. Er waren geen hekken, zodat het vee van de buren op ons land graasde. Een schaatsclub trainde hier, een ponyclub stapte er rond, er was een kleiduivenschietbaan, er werd soms zelfs gejaagd en gestroopt”, schetst Klomp de beginsituatie.

Door het gebied af te rasteren, contracten over het grondgebruik te beëindigen en mensen consequent aan te spreken op hun gedrag en zo nodig te bekeuren wist Klomp het tij te keren. “Maar we hebben niet alleen dingen verboden. Het zuidelijk deel van het Zwanenwater is rustgebied voor de dieren, maar het noordelijk deel is opengesteld voor het publiek. Ook organiseren we zeer regelmatig excursies.”

Zoetwaterbel
Daarnaast heeft Klomp vanaf het begin beheerplannen opgesteld en uitgevoerd om de leefomstandigheden voor plant en dier te verbeteren. Een goed hydrologisch beheer is daar één van de belangrijkste onderdelen van. De levensbron voor de natuur in het Zwanenwater is de zoetwaterbel die zich in de bodem bevindt. Daaruit sijpelde te veel water weg naar de omliggende gebieden. Om de bollenteelt mogelijk te maken, ligt het waterpeil daar zo'n 2,5 tot 3 meter lager. Daardoor dreigde het natuurterrein te verdrogen.
Door verschillende maatregelen is het krimpen van de zoetwaterbel een halt toegeroepen. Ten noorden van het Zwanenwater was Natuurmonumenten in de gelegenheid om agrarische gronden aan te kopen. Toen daar geen bollenteelt meer plaatsvond, kon de waterstand verhoogd worden. In overleg met de boeren en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier is aan de noordoostkant voor een ongewone oplossing gekozen. In de zandbodem is een kwelscherm geplaatst dat op de kleilaag rust en zodoende het water in het natuurgebied houdt.
Een andere bedreiging voor het Zwanenwater is de kustafslag. Door de golfslag wordt de duinenstrook smaller en slinkt de zoetwaterbel. Na veel lobbywerk van onder meer Natuurmonumenten ging Rijkswaterstaat over tot versteviging van de duinenrij en de vooroever (de oplopende zandbodem onder water).